23 Ekim 2026, Cuma·Sayı 31: Taş

𐱅𐰇𐰼𐰜

Türk dünyasından kültür, tarih ve insan.
Bağımsız dijital dergi · 2019'dan beri

Sisli bir akşamüstü, kızıl kaya katmanlı bir yamaç ve önünde uzanan geniş bozkır
Bozkırda kaya katmanları, akşamüstü. Orhun yazıtları da böyle bir manzaranın ortasında, açık havada duruyor.

Kapak dosyası · Yazı tarihi

Taşa yazılan ilk cümle

Kül Tigin yazıtı 732'den beri Orhun bozkırında duruyor. 1893'te Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen'in çözdüğü alfabe, bugün harf tasarımcılarının ve dilbilimcilerin masasında yeniden okunuyor.

Okumaya başla 26 dk okuma

Nasıl okunur?

Sağdan sola: Türük

Göktürk yazısında bazı ünlüler yazılmaz. Ünsüzlerin kalın ve ince biçimleri, kelimenin hangi ünlülerle okunacağını ele verir. Kapak dosyamızda 38 harfin hepsini, yazıtlardaki örnekleriyle tek tek inceledik.

Bu sayıda ayrıca

Şah-ı Zinde'de mavi ve firuze çinilerle kaplı yüksek bir kapı kemeri

Mimari

Semerkant mavisi nereden gelir?

Şah-ı Zinde'nin çinilerinde kobalt, bakır ve altı yüz yıllık bir fırın sırrı.

Dilnoza Karimova · 14 dk

Kürk börklü bir müzisyen, karlı dağların önünde, kuru otların üstünde oturmuş telli çalgısını çalıyor

Müzik

Tel, ağaç ve rüzgâr

Dombıradan komuza, bozkırın çalgıları ve onları yeniden yapan genç ustalar.

Aigerim Seitkali · 18 dk

Hive'de kerpiç damların üzerinden görünen firuze çinili Kalta Minar

Yol

Hive'de gece uzun sürer

İçan Kale'nin kapıları kapandığında şehir bir avuç ev sahibiyle baş başa kalır.

Kerem Öztaş · 11 dk

Takvim

Önümüzdeki yıl dönümleri

  1. Âşık Veysel doğduSivas, Sivrialan köyü. Sazını “sadık yâr” bilen ozanın doğum günü.2 gün sonra
  2. Fikret Emirov doğduGence. Mugamı senfoni orkestrasına taşıyan besteci.30 gün sonra
  3. Cengiz Aytmatov doğduTalas, Şeker köyü. “Gün Olur Asra Bedel”in yazarı.50 gün sonra
  4. Orhun yazıtları çözüldüThomsen, buluşunu Kopenhag'da bilim akademisine sundu.53 gün sonra

Uzun okuma

Altın sarısı bozkırda otlayan dört kulan

Dil

Kulan, kımız, kalpak: Sözlüğümüzdeki bozkır

Türkçenin gündelik kelimelerinde atın, sürünün ve göçün izini süren bir sözlük yürüyüşü. Kulan bugün hâlâ bozkırda koşuyor; adı da bizimle birlikte yaşıyor.

Mert Kalkan · 9 dk okuma

Kazan Kremlini içinde mavi kubbeli, beyaz minareli Kul Şerif Camii

Göç

Kazan'dan İstanbul'a bir semaver

Bir Tatar ailesinin üç kuşaklık yolculuğu, Fatih'teki bir mutfakta hâlâ kaynayan bir semaverin içinden.

Alsu Sabirova · 20 dk

Belgesel

Yeni bölüm her cuma 20.00'de

Kürk kalpaklı genç bir kartalcı, kolundaki altın kartalla bozkıra bakıyor

Fragman · 2:14

Dört bölümlük seri

Kartalın Gölgesi

Batı Moğolistan'daki Kazak kartalcılar, bir kışı kartallarıyla aynı çadırda geçiriyor. Yuvadan alınan yavrudan, on yıl sonra göğe geri bırakılan avcıya.

Hive'de iki kuleli kerpiç sur kapısı52 dk

Kumda Kalan Kaleler

Harezm çölündeki kerpiç kaleler ve onları haritalayan arkeologlar.

Duvarları boyalı tabaklarla dolu bir atölyede çalışan çömlekçi24 dk

Çömlekçinin Sabrı

Gijduvan'da sarı ve kahverenginin dört kuşaklık ustalığı.

Taşkent metrosunda mavi tonlu, kemerli bir istasyon28 dk

Yeraltındaki Saraylar

Taşkent metrosunun mozaikleri, avizeleri ve onları koruyanlar.

İpek Yolu, durak durak

Bir durağa dokunun. Bu çizim ölçekli bir harita değil; kervanların izlediği güzergâhın şemasıdır.

12. yüzyıl

Buhara

Kalan Minaresi 1127'den beri şehrin üzerinde yükseliyor. Lebi Havuz çevresinde ve kubbeli çarşılarda 140'tan fazla tarihî yapı ayakta.

İlgili: Buhara'da ekmek sabah dörtte uyanır

5 / 11

Podcast · her çarşamba

Kervansaray

Her hafta Türk dünyasından bir konuk, bir hikâye. Sunan: Kerem Öztaş. Tüm podcast uygulamalarında.

#52 · Nevai iki dili neden tarttı?

00:0047:12